استحباب آرايش و زينت
در اسلام، به طور كلى نسبت به مسأله نظافت سفارش زيادى شده است. واساسارهبران دين ما نظافت را مقتضاى ديانت دانسته‏اند. در مورد زن و شوهر نيز سفارش شده است كه آنان خود را براى يكديگر بيارايند و تنظيف كنند تا مرد به زن‏هاى ديگر و زن به مردهاى ديگر توجه نكند و كانون ازدواج و خانواده با گرمى و محبت برقرار بماند.
در كتاب وسايل الشيعه، از كافى، از حسن بن جهم نقل شده كه گويد: من حضرت موسى بن جعفر عليهماالسلام را ديدم كه خضاب نموده بود. گفتم: فداى شما شوم! خضاب نموده‏ايد؟ فرمود: «اين عمل بر عفّت زن‏ها مى‏افزايد، همانا عده‏اى از زن‏ها براى اين كه مردها اين عمل [يعنى زينت و آرايش] را رعايت نمى‏كنند از عفت و نجابت خارج گرديدند و فاسد شدند.
سپس فرمود: «آيا تو دوست مى‏دارى كه همسر تو همانند تو آلوده و غبارآلود باشد؟» گفتم: خير. فرمود: «او هم چنين است.»
آن گاه فرمود: «نظافت و عطر و آرايش مو و زناشويى فراوان از اخلاق پيامبران عليهم‏السلام است.

فضيلت مسواك كردن
در احاديث معتبره از حضرت صادق عليه‏السلام منقول است كه مسواك كردن از سنت پيغمبران است. حضرت رسول صلى الله عليه و آله و سلم فرمود: پيوسته جبرئيل مرا امر به مسواك مى‏فرمود تا آن كه ترسيدم دندانهايم ساييده شود يا بريزد. در روايت ديگر فرمود: جبرئيل آن قدر مرا امر به مسواك كرد كه گمان كردم كه بر امت من واجب خواهد كرد.
حضرت صادق عليه‏السلام فرمود: در مسواك دوازده خصلت است:
1. از سنت پيغمبران است،
2. پاك كننده دهان است،
3. جلا دهنده چشم است،
4. موجب خشنودى پروردگار است،
5. بلغم را دفع مى‏كند،
6. حافظه را زياد مى‏كند،
7. دندان‏ها را سفيد مى‏كند،
8. حسنات را مضاعف مى‏گرداند،
9. پوست انداختن و پوسيدن دندان را مى‏برد،
10. بن دندان را محكم مى‏كند،
11. اشتهاى طعام را زياد مى‏كند
12. ملائكه به آن خشنود مى‏شوند.
در حديث ديگر منقول است كه به حضرت امير المؤمنين عليه‏السلام وصيت فرمود: بر تو باد به مسواك كردن براى هر نمازى.
از حضرت رسول صلى الله عليه و آله و سلم منقول است كه دو ركعت نماز كه با مسواك باشد بهتر است از هفتاد ركعت نماز كه بى‏مسواك باشد.
سر تراشيدن و موى سر نگاه داشتن
حضرت صادق عليه‏السلام فرمود: موى سر را از بيخ بگير تا چرك نگيرد و جانوران در آن جا نكنند.
در حديث ديگر فرمود: موى پشت سر را تراشيدن غم را زايل مى‏كند.
بدان كه زنان را بى‏ضرورتى و عذرى موى سر را تراشيدن حرام است و مردان را يكى از دو چيز سنت است:
الف: يا آن كه موى سر را بتراشند و اين بهتر است،
 ب: يا آن كه موى سر را بگذارند و تربيت كنند به آن كه بشويند و شانه كنند.
در حديث معتبر از حضرت رسول صلى الله عليه و آله و سلم منقول است كه هر كه موى سر را بلند بگذارد نيكو رعايت و تربيتش بكنند يا آن كه از ته ببرند و بلند نگذارند.
در حديث ديگر منقول است كه از حضرت صادق عليه‏السلام پرسيدند از زنى كه موى بالاى پيشانى را مى‏برد يا مى‏كند و موهاى رو را مى‏كند براى زينت يا آن كه گيس خود را با گيس ديگرى مى‏بافد. فرمود: باكى نيست.

فضيلت بوى خوش و آداب آن
در احاديث معتبره وارد شده است كه عطر و بوى خوش كردن از جمله اخلاق پسنديده پيغمبران است.
در حديث صحيح از حضرت امام رضا عليه‏السلام منقول است كه سزاوار نيست مرد را كه ترك كند بوى خوش را در هر روز، اگر قادر نباشد،يک روز در ميان و اگر قادر نباشد، در هر جمعه و اين را البته ترك نكند.
از حضرت امير المؤمنين عليه‏السلام منقول است كه بوى خوش بر شارب ماليدن از اخلاق پيغمبران است.
در حديث ديگر منقول است كه حضرت امام جعفر صادق عليه‏السلام بر موضعى كه سجده مى‏فرمودند، بعد از آن مى‏شناختند آن موضع را از بوى خوش آن حضرت.
 حضرت رسول صلى الله عليه و آله و سلم مى‏فرمودند: جبرئيل مرا گفت كه يك روز در ميان خود را خوشبو كن، در روز جمعه البته ناچار است و ترك مكن. مى‏فرمود: در روز جمعه البته خود را خوشبو كنيد اگر چه از بوى خوش زنان باشد.
روزى عثمان‏بن مظعون به خدمت آن جناب عرض كرد: مى‏خواهم بوى خوش وچند چيزي از لذت‏هارا ترك كنم. حضرت فرمود: ترك بوى خوش مكنيد، كه ملائكه بوى خوش مؤمن را مى‏بويند و در هر جمعه البته ترك مكن. و فرمود: هر چه صرف نمايى در بوى خوش، اسراف نيست.
در حديث ديگر منقول است كه حضرت رسول صلى الله عليه و آله و سلم براي تهيه عطر بيشتر از تهيه غذا پول و سکه خرج مي کردند
حضرت امير المؤمنين عليه‏السلام فرمود: بايد زن مسلمان پيوسته براى شوهر، خود را خوشبو كند.
در حديث ديگر منقول است كه حضرت رسول صلى الله عليه و آله و سلم رد نمى‏كردند بوى خوش و شيرينى را كه براى آن جناب مى‏آوردند.
در حديث صحيح از حضرت امام جعفر صادق عليه‏السلام و در حديث معتبر از حضرت رسول صلى الله عليه و آله و سلم منقول است كه هر گاه گلى به شما بدهند، ببوييد و بر ديده‏هاى خود بگذاريد كه آن از بهشت آمده است.
در حديث معتبر از مالك جهنى روايت شده است: گلى به حضرت امام جعفر صادق عليه‏السلام دادم، گرفتند و بوييدند و بر هر دو ديده گذاشتند. پس، فرمودند: هر كه گلى را بگيرد و ببويد و بر ديده‏ها بگذارد و بگويد: «اللهم صل على محمد و آل محمد» ، هنوز بر زمين نگذاشته باشد كه گناهانش آمرزيده شود. 

فضيلت حمام
منقول است كه عمر گفت: بد خانه‏اى است حمام، عورت را ظاهر مى‏كند و پرده را مى‏درد. حضرت امير المؤمنين عليه‏السلام فرمود: نيكو خانه‏اى است حمام، جهنم را به ياد مى‏آورد و چرك را از بدن مى‏برد. از حضرت امام موسى عليه‏السلام منقول است كه حمام [ كردن ] يك روز در ميان، گوشت بدن را زياد مى‏كند و هر روز رفتن، پيه گرده‏ها را مى‏گدازد و بدن را لاغر مى‏كند. در حديث ديگر منقول است كه هر گاه آن حضرت اراده حمام رفتن مى‏كردند، اندك چيزى تناول مى‏فرمودند. راوى گفت: مردم مى‏گويند كه ناشتا به حمام رفتن بهتر است. فرمودند: نه، بلكه اندك چيزى مى‏بايد خورد كه صفرا را فرو نشاند و حرارت اندرون را ساكن گرداند. حضرت صادق عليه‏السلام فرمودند: هر گاه از حمام بيرون مى‏آييد، عمامه بر سر ببنديد. و فرمودند: بعد از بيرون آمدن از حمام، پاها را بشوييد، كه درد شقيقه را زايل مى‏كند.در حديث ديگر منقول است كه حضرت امام محمد باقر و امام جعفر صادق عليهما السلام هر گاه از حمام بيرون مى‏آمدند، در زمستان و تابستان، عمامه بر سر مى‏پيچيدند و مى‏فرمودند: امان است از درد، سر. حضرت صادق عليه‏السلام فرمود: مرد با پسر خود به حمام نرود، كه نظر كند به عورت او. و فرمود: پدر و مادر را جايز نيست كه نظر كنند به عورت فرزند خود و فرزند را جايز نيست كه نظر كند به عورت پدر و مادر. و فرمود: حضرت رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم لعنت فرمود كسى را كه نظر به عورت كسى كند در حمام يا بى‏لنگ رود كه ديگران به عورت او نظر كنند.

آداب غسل جمعه و ساير اغسال
بدان كه غسل‏هاى واجب، بنابر مشهور ميان علما، شش غسل است:
1. جنابت.
2. حيض.
3. استحاضه.
4. نفاس.
5. مس ميت.
6. غسل ميت.
مستحب است كه در وقت غسل جنابت اين دعا را بخواند:
«اللهم طهر قلبى و زك عملى و تقبل سعيى و اجعل ما عندك خيرا لى. اللهم اجعلنى من التوابين و اجعلنى من المتطهرين».
و اگر اين دعا بخواند بهتر است:
«اللهم طهر قلبى و اشرح صدرى و اجر على لسانى مدحك و الثناء عليك، اللهم اجعله طهورا و شف‏آء و نورا انك على كل شى‏ء قدير».
و بعضى اين دعا را بعد از غسل ذكر كرده‏اند. از حضرت صادق عليه‏السلام منقول است كه غسل جمعه پاكيزه كننده و كفاره گناهان است از جمعه تا جمعه ديگر. در حديث ديگر، از آن حضرت منقول است كه هر كه غسل جمعه بكند و بگويد:
«اشهد ان لا اله الا الله وحده لا شريك له و اشهد ان محمدا عبده و رسوله، اللهم صلى على محمد و آل محمد و اجعلنى من التوابين و اجعلنى من المتطهرين». اين غسل و دعا پاك مى‏گرداند او را تا جمعه ديگر و بهتر آن است كه اين دعا را نيز بخواند:
«اللهم طهرنى و طهر قلبى و انق غسلى و اجر على لسانى».
و باز بگويد:
«اللهم طهرنى و طهر قلبى من كل آفة تمحق بها دينى و تبطل بها عملى».
و در فقه الرضا مذكور است كه چون از غسل فارغ شوى، بگو:
«اللهم طهر قلبى و انق غسلى و اجر على لسانى ذكرك و ذكر نبيك محمد صلى الله عليه و آله و اجعلنى من التوابين و المتطهرين». و وقت آن از صبح صادق روز جمعه است تا ظهر و مشهور آن است كه هر چند نزديك‏تر باشد به ظهر بهتر است و اگر خوف داشته باشد كه در روز جمعه آب يافت نشود، در روز پنج‏شنبه مى‏توان غسل كرد و اگر آن از بين برودبعد از وقت ظهر تا شام روز جمعه مى‏توان غسل كرد و نيت قضا در كار نيست و از صبح روز شنبه تا شام به قصد قضا مى‏تواند كرد.

سنن و آداب پيامبر در امر نظافت و نزاهت
1- و از جمله سنن و آداب آن حضرت در امر نظافت و نزاهت يكى اين است كه آن حضرت بنا به نقل صاحب كتاب مكارم الاخلاق وقتى مى‏خواست موى سر و محاسن شريف خود را بشويد با سدر مى‏شست.
2- و در جعفريات به سند خود از جعفر بن محمد از آباى گرامش از على(ع) نقل كرده كه فرمود: رسول خدا(ص) هميشه موى خود را شانه مي زد و اغلب با آب شانه مى‏كرد و مى‏فرمود: آب براى خوشبو كردن مؤمن كافى است.
3- و در كافى به سند خود از ابى عبدالله (ع) نقل كرده كه فرمود: يكى از سنت‏ها گرفتن ناخن ها است.
4- و در فقيه مى‏گويد: روايت شده كه يكى از سنت‏ها، دفن كردن مو و ناخن و خون است. 
5- و نيز به سند خود از محمد بن مسلم نقل مى‏كند كه از حضرت ابى جعفر از خضاب پرسيد، آن جناب فرمود: رسول خدا(ص) همواره خضاب مي كرد. 
6- و در كتاب مكارم است كه رسول خدا(ص) همواره روغن به بدن خود مى‏ماليد.
7- و در فقيه مى‏گويد: على(ع) فرموده: ازاله موى زير بغل بوى بد را از انسان زايل مى‏سازد، علاوه بر اين كه هم پاكيزگى است و هم از سنت‏هايى است كه رسول خدا (ص) به آن امر فرموده است. 
8- و در كتاب مكارم الاخلاق مى‏گويد: براى رسول خدا(ص) سرمه ‏دانى بود كه هر شب با آن سرمه به چشم مى‏كشيد، و سرمه‏اش سرمه سنگ بود.
9- و در كافى به سند خود از ابى اسامه از ابى عبدالله (ع) نقل كرده كه فرمود: از سنن مرسلين يكى مسواك كردن دندانها است.
10-و در فقيه به سند خود از على (ع) نقل كرده كه در حديث "اربع مائة ـ چهار صد كلمه" خود فرمود: و مسواك كردن باعث رضاى خدا و از سنت پيغمبر(ص) و مايه خوشبوئى و پاكيزگى دهان است.
 اخبار درباره عادت داشتن رسول خدا(ص) به مسواك و سنت قرار دادن آن از طريق شيعه و سنى بسيار زياد است.
11- و در فقيه مى‏گويد امام صادق(ع) فرمود: چهار چيز از اخلاق انبياء است: 1 ـ عطر زدن 2 ـ ازاله کردن موهاي زائد 3 ـ نوره كشيدن ... .
12- و كافى به سند خود از عبدالله بن سنان از ابى عبدالله (ع) نقل كرده كه فرمود: براى رسول خدا(ص) مُشك دانى بود كه بعد از هر وضويى آن را با دست تر مى‏گرفت و در نتيجه هر وقت كه از خانه به بيرون تشريف مى‏آورد از بوى خوشش شناخته مى‏شد كه رسول الله (ص) است.
13- و در كتاب مكارم مى‏گويد: هيچ عطرى عرضه به آن جناب نمى‏شد مگر آن كه خود را با آن خوشبو مى‏كرد و مى‏فرمود: بوى خوشى دارد و حملش آسان است، و اگر هم خود را با آن خوشبو نمى‏كرد سر انگشت خود را به آن گذاشته و از آن مى‏چشيد. 
14- و نيز در آن كتاب مى‏نويسد: رسول خدا(ص) با عود خود را بخور مي داد.
15- و در كتاب ذخيرة المعاد است كه: مشك را بهترين و محبوبترين عطرها مى‏دانست.
16- و در كافى به سند خود از اسحاق طويل عطار از ابى عبدالله (ع) روايت كرده كه فرمود : رسول خدا(ص) بيش از آن مقدارى كه براى خوراك خرج مى‏كرد براى عطر پول مى‏داد.
17- و نيز در كافى به سند خود از ابى عبدالله (ع) نقل كرده كه فرمود: 
اميرالمؤمنين(ع) فرموده: عطر به شارب زدن از اخلاق انبياء و احترام به كرام الكاتبين است. 
18- و نيز به سند خود از سكن خزاز نقل كرده كه گفت: شنيدم امام صادق (ع) مى‏فرمود: بر هر بالغى لازم است كه در هر جمعه شارب و ناخن خود را چيده و مقدارى عطر استعمال كند.
19- و در فقيه به سند خود از اسحاق بن عمار از ابى عبدالله (ع) نقل كرده كه فرمود: اگر در روز عيد فطر براى رسول خدا(ص) عطر مى‏آوردند اول به زنان خود مى‏داد.
20- و در كتاب مكارم است كه رسول خدا(ص) به انواع روغن‏ها خود را روغن مالى مى‏فرمود، و نيز فرمود: آن جناب بيشتر با روغن بنفشه روغن مالى مى‏فرمود، و مى‏گفت، اين روغن بهترين روغن است.